Το καταληφθέν βουλγαρικό αεροπλάνο το 1913
Μπορεί η πρώτη στρατιωτική αποστολή με αεροπλάνο να πραγματοποιήθηκε στον Ιταλοτουρκικό πόλεμο το 1911, αλλά οι Βαλκανικοί Πόλεμοι υπήρξαν η πρώτη μεγάλης κλίμακας σύγκρουση όπου όλοι οι εμπλεκόμενοι διέθεταν και χρησιμοποίησαν αεροπλάνα.
Ως επακόλουθο, καταγράφηκε για πρώτη φορά μια χώρα να αποκτά με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, στρατιωτικά αεροπλάνα των αντιπάλων της ως λάφυρα πολέμου. Χαρακτηριστική και γνωστή περίπτωση, αποτελούν τα δύο αεροπλάνα που εγκατέλειψε ο Οθωμανικός Στρατός κατά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26/10/1912), τα οποία χρησιμοποιήθηκαν στη συνέχεια από την Ελλάδα.
Συντρίμμια του Bleriot XI-2 με το οποίο σκοτώθηκαν ο Εμμανουήλ Αργυρόπουλος και ο Κωνσταντίνος Μάνος (4 Απριλίου 1913). Ήταν ένα από τα αεροπλάνα που παράτησαν οι Οθωμανοί στον παλαιό σιδηροδρομικό σταθμό της Θεσσαλονίκης. Πρέπει να έφερε το όνομα Vatan (Πατρίδα) και σύμφωνα με την τουρκική πλευρά πυρπολήθηκε από το πλήρωμά του πριν εγκαταλειφθεί. Φωτογραφία απο περιοδικό ΠΑΝΑΘΗΝΑΙΑ – Απρίλιος 1913
Το δεύτερο λάφυρο στη Θεσσαλονίκη ήταν ένα αεροπλάνο REP. Η φωτογραφία λήφθηκε από αξιωματικό του γαλλικού καταδρομικού Bruix, τέλος του 1912 ή αρχές του 1913. Η πρώτη δημοσίευση της φωτογραφίας έγινε μέσω Ιωάννη Μήλτσιου, σε αφιέρωμα για τον Nikolai Stavrovich Sakov από τον ιστότοπο Greeks in Foreign Cockpits. Ο Sakov ήταν Ρώσσος, με ελληνική καταγωγή, εθελοντής του Ελληνικού Στρατού και χειριστής του REP σε ελληνική υπηρεσία
Υπάρχει όμως ακόμα ένα αεροπλάνο που έπεσε στα χέρια του Ελληνικού Στρατού, που μάλλον επειδή δεν αξιοποιήθηκε, δεν έγινε ποτέ ευρύτερα γνωστό.
Κιλκίς, 21 Ιουνίου 1913
Μια από τις φονικότερες και ενδοξότερες μάχες της ελληνικής πολεμικής ιστορίας, οδεύει προς την τελική της έκβαση. Στις 03:30, η IΙ Μεραρχία και παρά τις μεγάλες απώλειες από την ισχυρή βουλγαρική άμυνα, καταφέρνει να καταλάβει θέσεις ανατολικά της πόλης του Κιλκίς. Τα ξημερώματα ακολούθησαν τη γενική επίθεση οι υπόλοιπες ελληνικές μονάδες, με την IV Μεραρχία να φτάνει στις παρυφές της πόλης από τα Νότια και την V Μεραρχία να καταλαμβάνει σημαντικές θέσεις στα νοτιοδυτικά. Ταυτόχρονα, η Ταξιαρχία Ιππικού κινούμενη από το Δαφνοχώρι, εκδιώκει βουλγαρικά τμήματα ιππικού και πεζικού, δίνοντας την ευκαιρία στο κύριο σώμα της ΙΙΙ Μεραρχίας να πραγματοποιήσει παράλληλη κίνηση και να καταλάβει το χωριό Μεταλλικό. Υπό τον φόβο η διαφαινόμενη ήττα να μετατραπεί σε πανωλεθρία με εγκλωβισμό σε ελληνική λαβίδα, οι βουλγαρικές δυνάμεις εγκαταλείπουν τις θέσεις τους στο Κιλκίς και προχωρούν σε ταχεία οπισθοχώρηση κινούμενες βόρεια προς Δοϊράνη. Στις 09:30 ο Ελληνικός Στρατός απελευθερώνει το Κιλκίς, συνεχίζοντας σε μικρό βάθος την καταδίωξη των συμπτυσσόμενων βουλγαρικών δυνάμεων.
Πηγή φωτογραφιών – Γενικό Επιτελείο Στρατου
Μια άγνωστη λεπτομέρεια της μάχης του Κιλκίς που καταγράφηκε στις ελληνικές εφημερίδες της εποχής, προσθέτει και αεροπορικές προεκτάσεις στην εξέλιξη της. Η άμεση επίγνωση της δυσμενούς τακτικής κατάστασης από τους Βούλγαρους, όπως αυτή διαμορφώνονταν από την προώθηση της ΙΙΙ Μεραρχίας, δεν ήταν τυχαία. Ένα Βουλγαρικό αεροπλάνο (άραγε το μοναδικό;) που πετούσε πάνω από το μέτωπο, εντόπισε την πλάγια κίνηση της Μεραρχίας και πρόλαβε να ειδοποιήσει το επιτελείο, επισπεύδοντας την υποχώρηση πριν εγκλωβιστεί ο Βουλγαρικός στρατός.
ΝΕΟΛΟΓΟΣ ΠΑΤΡΩΝ – 28/06/1913
ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΟΣ – 26/06/1913
Αθήνα, 22 Δεκεμβρίου 1913
Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι είχαν τερματιστεί και στις 28 Ιουλίου είχε υπογραφεί η Συνθήκη του Βουκουρεστίου, εξασφαλίζοντας σχεδόν τον διπλασιασμό της χώρας με την προσάρτηση σημαντικού μέρους της Ηπείρου και της Μακεδονίας. Η νικήτρια Ελλάδα μετρούσε εκτός από εδαφικά οφέλη και τα λάφυρα πολέμου. Η καταμέτρηση από τη Διεύθυνση Υλικού Πολέμου συνεχίζονταν, με το περιοδικό ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ να παρέχει λίστα με τις ποσότητες που είχαν καταγραφεί ως εκείνη τη στιγμή.
Τουρκικά Λάφυρα: Πυροβόλα, πολυβόλα, τυφέκια, φυσίγγια, ραπτομηχανές, αντλίες, τηλέγραφοι….. και τα δύο γνωστά μας αεροπλάνα στη Θεσσαλονίκη.
Βουλγαρικά Λάφυρα: Πυροβόλα, πολυβόλα, τυφέκια, φυσίγγια, …. ΚΑΙ ΕΝΑ ΑΕΡΟΠΛΑΝΟ
Σύμφωνα με το περιοδικό, πολλά από τα υλικά και ειδικά αυτά που αφορούσαν Διοικητική Μέριμνα, βρέθηκαν στους σιδηροδρομικούς σταθμούς του Σιδηροκάστρου (Δεμίρ Ισσάρ) και της Δοϊράνης. Δεδομένης της οπισθοχώρησης του βουλγαρικού στρατού προς τα βόρεια, ο νοητός άξονας Κιλκίς-Δοϊράνης, θα μπορούσε να περιλαμβάνει το σημείο εγκατάλειψης του αεροπλάνου που τελικά έφτασε σε ελληνικά χέρια.
Νέα Υόρκη, 14 Σεπτεμβρίου 1913
Οι Έλληνες μετανάστες δεν είναι λιγότερο Έλληνες από εκείνους που έμειναν πίσω. Αρκετοί επέστρεψαν για να πολεμήσουν και κάποιοι από αυτούς σκοτώθηκαν. Ακόμα και αυτοί που παρέμειναν στη νέα τους πατρίδα, επιθυμούσαν να μάθουν νέα για τους τόπους καταγωγής τους. Στο φύλλο της εφημερίδας ΑΤΛΑΝΤΙΣ που περιλαμβάνει άρθρο για τη σχεδόν ολοκληρωτική καταστροφή της Νιγρίτας, του Δοξάτου και των Σερρών από τους Βούλγαρους, υπάρχει μια φωτογραφία που τεκμηριώνει την εγκατάλειψη του βουλγαρικού αεροπλάνου στο Κιλκίς.
Είναι εμφανές ότι το αεροπλάνο έχει σημαντικές ζημιές, που αρκετά πιθανό να προκλήθηκαν εκούσια, για να μην είναι λειτουργικό όταν το ανακαλύψει ο Ελληνικός Στρατός. Η ποιότητα της φωτογραφίας δεν βοηθά, αλλά με βάση τα ορατά χαρακτηριστικά πρέπει να ήταν Bleriot.
Κατά την άποψη του έμπειρου αερομοντελιστή Γιώργου Κανδυλάκη, το αεροπλάνο που απεικονίζεται στην ΑΤΛΑΝΤΙΣ ανήκει στην έκδοση XXI. Αν ισχύει και καθώς υπήρξε μόνο ένα Bleriot XXI σε βουλγαρική υπηρεσία, αποτελεί το αεροπλάνο με το οποίο ο Υπολοχαγός Simeon Petrov έγινε ο πρώτος Βούλγαρος πιλότος που πέταξε στη Βουλγαρία. Στη φωτογραφία το Bleriot XXI του Αλ. Καραμανλάκη – περιοδικό ΠΑΝΑΘΗΝΑΙΑ Ιούλιος 1912
Σύμφωνα με τον ιστότοπο aeroflight.co.uk, τέσσερα ρωσικής κατασκευής, μονοθέσια μονοπλάνα Bleriot XI bis με κινητήρα Gnome 50 ίππων παραδόθηκαν στη Βουλγαρία το 1912. Χρησιμοποιήθηκαν σε ρόλο αναγνώρισης και μία μονάδα καταλήφθηκε από ελληνικές δυνάμεις στις 21 Ιουνίου 1913. Στη φωτογραφία διθέσιο Bleriot XI-2 bis Ρωσικής κατασκευής, παρόμοιας αλλά όχι ίδιας γενικής διαμόρφωσης με τα αντίστοιχα μονοθέσια
Το μέγεθος των ζημιών στο Bleriot δεν μπορεί να εκτιμηθεί για το αν ήταν δυνατή η αποκατάστασή του ή όχι, αλλά ακόμα και αν ήταν άθικτο δεν θα είχε νόημα η αξιοποίησή του. Στην πρώιμη εποχή της αεροπορίας, ο τρόπος ελέγχου των αεροπλάνων δεν είχε τυποποιηθεί και οι πιλότοι που είχαν εκπαιδευτεί σε διπλάνα αδυνατούσαν να πετάξουν με μονοπλάνα αεροπλάνα και το αντίστροφο. Με τον Sakov να επιστρέφει στη Ρωσία και τον Αργυρόπουλο νεκρό, κανένας από τους υπόλοιπους Έλληνες αξιωματικούς δεν διέθετε εμπειρία σε μονοπλάνα και για το Bleriot θα απαιτούνταν ουσιαστικά νέα εκπαίδευση.
Τελικά, η Μάχη του Κιλκίς είχε και ημέτερη αεροπορική διάσταση, έστω και αν δεν πέταξε κανένα ελληνικό αεροπλάνο εκείνες τις ημέρες. Ίσως το αεροπλάνο που πρόλαβε την ολοκληρωτική καταστροφή του Βουλγαρικού στρατού, να ήταν αυτό που έπεσε σε ελληνικά χέρια.
Μια θυσία που σίγουρα άξιζε από βουλγαρικής πλευράς και αποδεικνύει ότι η χρήση εναέριων μέσων παρατήρησης ήταν από τότε εξίσου σημαντική.
Η αρχική εικόνα προέρχεται από Επιστολικό δελτάριο διαστάσεων 137Χ88 χιλιοστών. Το Copyright ανήκει στην Atlantis από τη Νέα Υόρκη και τυπώθηκε στη Γερμανία. Πηγή: www.balkanwars.gr
Ηλίας Απατσίδης
Γαλανόλευκα Φτερά - Blue White Wings 
Σχολιάστε